Pająki Krystaliczne
Forma pająków krystalicznych oparta jest o pojedyncze i luźno połączone kryształki wykonane ze słomy połączone nicią. Są bardzo lekką i zwiewną konstrukcją. Najczęściej w centrum tego pająka znajduje się jeden, duży kryształ, z którego zwisają mniejsze kryształki. Pająk krystaliczny wskazuje swoimi bokami cztery kierunki świata, a górnym i dolnym wyznacza axis mundi – oś domowego (wszech) świata.
Ten typ pająka pojawia się w różnych rejonach Polski oraz jest powtarzającą się formą w pająkach białoruskich, ukraińskich, skandynawskich himmeli czy sodai litewskich.
Pająki czyli…?
Pająk to lekka, misterna i bardzo delikatna konstrukcja wykonywana z łatwo dostępnych materiałów, takich jak: słoma, wiklina, trzcina, groch, płótno, pióra, czy włóczka. Z czasem pojawiły się kolorowe bibuły i papier. Materiały, z których tradycyjnie były wykonane, zależały od ich regionalnej dostępności. Same pająki raczej nie służyły podkreśleniu materialnego statusu gdyż każdy miał dostęp do potrzebnych materiałów. To co można było konkurować to o zachwyt innych – twórczynie prześcigały się w misterności i wielkości konstrukcji. To, co można uznać za uniwersalne we wszystkich pająkach to fakt, że podwieszone pod sufitem kręcą się delikatnie od ruchu powietrza. Drugą cechą jest to, że z każdej strony wyglądają jak tako a poszczególne elementy pająka powtarzają się, przypominając swoją strukturą fraktal. Trzecią, że powstają z ogólnie dostępnych materiałów.
Czy pająk to ozdoba?
Obecnie przypisuje się pająkom głównie funkcję ozdobną, ale pierwotnie były czymś więcej, niż tylko dekoracją. Skąd o tym wiemy, skoro przez wieki nikt nic o nich nie napisał? Do tej pory tam, gdzie wykonuje się pająki w przekazie międzypokoleniowym, przypisuje się im funkcję ochronną – zarówno dla domowników, jak i samego domu. Żywe jest też przekonanie, że przynoszą one szczęście nowożeńcom, obdarzając ich płodnością i chroniąc nowo narodzone dzieci. Jako symbol obfitości i pełni, pająk powstaje w intencji dobrych plonów i ochrony przed nieszczęściami. Kręcąc się delikatnie pod sufitem, niezmiennie przypomina, że ruch to życie i ciągła zmiana. Do tej pory można usłyszeć, że pod pająkiem nie można się kłócić, a on sam wprowadza ład i harmonię w życie domowników. Chroni dom przed niezgodą.